Media

Renée Steenbergen is sinds 1987 onder meer werkzaam als journalist en publicist op het gebied van kunst, kunstfinanciering, verzamelen en mecenaat. Zij publiceert sinds 1989 in NRC Handelsblad en was ook medewerker van Vrij Nederland en Het Financieele Dagblad.

Als deskundige op het gebied van mecenaat en de financiering van kunst wordt Steenbergen regelmatig geciteerd in de media. Hier vindt u een selectie van artikelen van en over Renée.

 

In de linker kolom op de home page van deze website kunt u de meest actuele publicaties door en interviews met Renée Steenbergen lezen. 

 

Geen publiek geld naar private projecten!
In: NRC 4 september 2021


‘Een mooi cadeau aan de stad’- zo omschrijft
de Hartwig Art Foundation op zijn website het plan om een nieuw kunstmuseum op de Zuidas te initiëren. Het is een particulier initiatief van ondernemer, kunstverzamelaar en filantroop Rob Defares. De Amsterdamse Kunstraad heeft positief geadviseerd over het plan, de gemeente beslist er binnenkort over.

Het klinkt veelbelovend: een kunsthal- er komt geen eigen collectie- en hub met atelierruimtes voor kunstenaars. Dat kan Amsterdam als cultuurstad zeker aantrekkelijker maken. Maar het plan voor dit Museum for Contemporary Art gaat de gemeente in de huidige opzet een hoop geld kosten.


Het klinkt veelbelovend: een kunsthal- er komt geen eigen collectie- en hub met atelierruimtes voor kunstenaars. Dat kan Amsterdam als cultuurstad zeker aantrekkelijker maken. Maar het plan voor dit Museum for Contemporary Art gaat de gemeente in de huidige opzet een hoop geld kosten.

 

De Kunstraad adviseert het College namelijk om de vermogende initiatiefnemer een fors cadeau te geven: het enorme, voormalige gerechtsgebouw aan de Parnassusweg. De Hartwig Foundation wordt geen eigenaar, maar slechts tijdelijke huurder ervan. Gezien de extreme vastgoedprijzen in Amsterdam zal dat pand bepaald geen koopje zijn. Maar is het de taak van een gemeente om een pand aan te kopen voor een privéinitiatief? Publiek-private samenwerking klinkt mooi, maar vaak weten private partijen handig de risico’s bij overheden te leggen.
Raadsleden zijn kennelijk een eerder, mislukt project op de Zuidas vergeten: het Designmuseum dat ING Vastgoed daar zou bouwen. De gemeente gaf de ontwikkelaar een forse korting op veel dure grond waar kantoren en woningen zijn ontwikkeld. Maar het museum kwam er niet: de bankencrisis van 2008 gooide roet in het eten.
Nooit meer iets vernomen van een Designmuseum. Dat de gemeente ING niet aan de afspraken hield, komt waarschijnlijk omdat de ontwikkelaar zo slim was ontbindende voorwaarden – zoals overmacht- op te nemen die het bedrijf van zijn verantwoordelijkheden ontsloeg. Ambtenaren blijken keer op keer te naïef in publiek-private projecten.

Ander groot bezwaar is natuurlijk, dat we al een museum voor moderne en hedendaagse kunst hebben in de hoofdstad: het Stedelijk. Dat kampt bovendien met een veel te krap budget. Waarom dan geld geven aan een nieuw initiatief, in plaats van het bestaande fatsoenlijk te financieren?

Omdat wethouders - en ministers- dol zijn op  bouwen. Zij willen iets blijvends achterlaten als hun ambtstermijn er straks op zit. Hetzelfde geldt voor kapitaalkrachtige verzamelaars: zie de vele, ook recent gestichte privémusea door verzamelende ondernemers in Wassenaar, Delden en Gorssel.  


Maar in dit geval gaat het niet zomaar om een verzamelaar met een ambitieus plan.

Deze initiatiefnemer was jarenlang voorzitter van de raad van toezicht van datzelfde Stedelijk. De website van de Foundation vermeldt bovendien als enige bestuurslid naast Defares de oud-directeur van het Stedelijk: Beatrix Ruf. Zij werd destijds onder verantwoordelijkheid van Defares benoemd, maar moest vertrekken vanwege belangenverstrengeling.

Hier is dus sprake van voormalige bestuurders van dat gemeentemuseum die nu met steun van de gemeente een privémuseum willen beginnen dat gaat concurreren met het Stedelijk. Een wel heel brutale actie, die gevoed lijkt door rancune.
Want ook de kunstaankopen die de Foundation doet, worden niet geschonken aan het Stedelijk en de gemeente, maar aan het Rijk.

 

En wat als de Hartwig Foundation na tien of twintig jaar genoeg heeft van het project? Dan zit de gemeente opgezadeld met een duur gebouw dat onverhuurbaar is voor ander gebruik. Dat scenario is bepaald niet denkbeeldig: particulier initiatief is grillig en vaak niet bedoeld voor de eeuwigheid. Veel privémusea verdwijnen als de verzamelaar-initiatiefnemer is overleden- of als de kosten de stichter te gortig worden.

Dat laatste gebeurde onlangs bij het HEM in Amsterdam, een enorme expositieruimte waaruit initiatiefnemer Amerborgh -van verzamelaar Alex Mulder- zich al binnen een jaar grotendeels terugtrok.

Toch geeft de Amsterdamse Kunstraad een positief advies. Hier wreekt zich gebrekkige kennis van wat mecenaat is. Kunstverzamelaar Rattan Chadha zei terecht in een interview met deze krant: ‘een eigen museum beginnen is geen daad van filantropie’. Echt mecenaat houdt in dat particuliere initiatief daadwerkelijk privaat gefinancierd wordt. Het betekent niet: gebruik maken van publiek geld en de risico’s bij overheden leggen.

 

De Hartwig Foundation steunt overigens wel degelijk onbaatzuchtige projecten, zoals jaarlijkse steun aan Stichting De Appel, waardoor jonge kunstenaars en curatoren zich kunnen ontwikkelen. Vreemd genoeg wordt op de website van de Foundation De Appel niet genoemd, terwijl die gebaat zou zijn bij betere behuizing voor de lange termijn en de beschikking over ateliers voor makers.

 

Voor het publiek is intussen van belang dat private initiatieven geen goede sier kunnen maken dankzij publiek geld. Het moet glashelder zijn hoe de financiering van publieke instellingen in elkaar zit. Dat is een plicht van overheden aan hun burgers: openheid van zaken geven, zodat inwoners kunnen vertrouwen dat bestuurders algemene middelen niet inzetten als subsidies aan privéprojecten.

Het zou wenselijker zijn als de gemeenteraad de cultuurbudgetten verruimt, die in de afgelopen tien jaar aanzienlijk zijn geslonken. De Kunstraad becijferde nota bene zelf dat de hoofdstad jaarlijks 40 miljoen tekort komt om de verschralende culturele infrastructuur op peil te houden.

Deze maand beslist de gemeenteraad over de komst van het MCA. Laat hij dan beseffen dat dit „cadeau aan de stad” meer lijkt op een cadeau aan een steenrijke ondernemer die zijn ambities prima zelf kan financieren.

 

 'De Giftenaftrek is een onmisbaar democratisch instrument'

Steenbergen interviewt in Vakblad Fondsenwerving de hoogleraar belastingrecht Sigrid Hemels over de schade die afschaffing van de Giftenaftrek teweeg kan brengen in het maatschappelijke veld. 

 Particulier geld voor twee Rembrandts? Steenbergen geïnterviewd in NRC en NRC Next

Renée Steenbergen wordt geinterviewd in NRC Handelsblad en NRC Next van 23 september 2015 over de haalbaarheid van het ophalen van 60 miljoen euro bij particuliere gevers voor de aankoop van twee schilderijen van Rembrandt door het Rijksmuseum. Of het was gelukt, zullen we helaas nooiit weten omdat het Rijksmuseum uiteindelijk toestemming kreeg voor de aankoop van één van de twee Rembrandts, die geheel werden gefinancierd uit meevallers bij het Ministerie van Financiën.

Groot interview in Vakblad Fondsenwerving: 'Renée Steenbergen bekleedt eerste Fellwoship Mecenaat', december 2014

Het volledige interview van 3 pagina's kunt u lezen op de homepage van deze website door in te linkerkolom te klikken op 'Lees meer'. 

Het Financieele Dagblad : 'Het Mecenaat is geen pinautomaat', interview met Steenbergen op 31 oktober 2014.

U kunt een deel van de tekst lezen op de homepage van deze website door in de linkerkolom te klikken op 'Lees hier alle columns en artikelen' etc

Steenbergen in Het Parool: 'Cultuur kan huid duurder verkopen aan sponsors', 21 augustus 2014.

U kunt een deel van de tekst lezen door op de hompage van deze website door in de linkerkolom te klikken op 'Lees hier alle columns en artikelen' etc.

Interview EenVandaag 11 juni 2014: "Mecenaat is onmisbaar"

 

Op 11 juni werd Renée Steenbergen geïnterviewd op de actualiteitenzender EenVandaag naar aanleiding van haar Fellowship Mecenaat per 1 juli. Zij onderstreept de urgentie van het mecenaat, dat een lange traditie kent in Nederland. Het hele interview van ca 8 minuten kunt u beluisteren via

http://

www.eenvandaag.nl/binnenland5206/geefgedrag_in_de_culturele_sector

 

NRC en Volkskrant 5 juni 2014 over uniek Fellowship Mecenaat

Het volledige interview met de NRC kunt u lezen op de homepage van deze website, in de linkerkolom, door het aanklikken van de regel "lees hier alle columns en artikelen" etc

'Kunsthistorica Renée Steenbergen: "Gedrevenheid is het handelsmerk van verzamelaars".'  6 januari 2014

Ter introductie van een wekelijks, paginagroot interview met een verzamelaar in het zuiden des lands, publiceerde dagblad De Limburger een uitgebreid interview met Steenbergen over haar nog steeds actuele onderzoek naar kunstverzamelaars in Nederland en de steeds jonger wordende leeftijd waarop er verzameld wordt: "Kunst verzamelen is nu hip". 

Het Parool 3 december 2013: problemen bij schenkingen door privéverzamelaars

Naar aanleiding van de schenking van Pieter en Marieke Sanders aan het Stedelijk Museum, belicht Renée Steenbergen de problemen die verzamelaars ondervinden bij het schenken aan musea. Een alternatief is: schenken aan zorginstellingen als revalidatie- en ouderencentra: "Daar is ook veel bezuinigd, terwijl kunst een heilzame werking heeft op patiënten."

Van Lanschot Dutch Wealth Report: "Het Mecenaat is geen pinautomaat",  najaar 2013

In het Dutch Wealth Report 2013 dat Van Lanschot Bankiers tweejaarlijks publiceert, wordt Renée Steenbergen uitgebreid geïnterviewd over de motivatie van gevers aan kunst & cultuur. Een citaat: 'Mensen aanspreken op hun belangstelling en betrokkenheid werkt veel beter dan ze aanspreken op geld.' Het volledige artikel kunt u lezen via de linkerkolom op de homepage van deze website.

 

Opium Radio: Renée Steenbergen over het belang van kleine gevers, óók voor het Rijksmuseum. April 2013

Op 27 april lichtte Steenbergen haar twee pas gepubliceerde stukken in de NRC toe en pleit voor intensief relatiebeheer bij kunstorganisaties, waarin de kleine gevers het fundament vormen.

Het hele interview met haar kunt u terugluisteren via:

http://avro.nl/opium/Uitzendingen_Radio/20130327_uitzending.aspx?r=1

 NRC 25 april: Culturele instellingen moeten op zoek naar meer vrienden

Giften aan kunst en cultuur zijn internationaal en in Nederland fors gedaald. Renée Steenbergen analyseert de cijfers in de VS, Engeland en Nederland. Integraal te lezen via de homepage van deze website, in de linkerkolom via Lees meer.

 

NRC: Rijksmuseum negeert kleine gevers. 10 april 2013

Renée Steenbergen betoogde woensdag 10 april in de NRC dat het nieuwe Rijks alle Nederlanders moet vragen om een gift, niet alleen de rijkere. Wij hebben als belastingbetalers de enorme renovatie betaald en willen als kleine gevers meer betrokken worden. Integraal te lezen via de homepage van deze website, in de linkerkolom via Lees hier.

 

 

 

NRC 20 december 2012: Verzamelaars zijn medestanders

Verzamelaars zijn wereldwijd de belangrijkste schenkers aan musea. Renée Steenbergen wijst er in NRC Handelsblad op dat Nederland uniek is met zijn grote aantal middelgrote verzamelaars, maar musea doen nog weinig  een beroep op hen. Lees  het integrale artikel via de homepage, linkerkolom.

 

 Collectie-Six is verantwoorde uitgave door het Rijk

Op de Opiniepagina van de Volkskrant van 7 juni 2012 legt Renée Steenbergen uit waarom het financieel steunen van het onderhoud voor deze topcollectie 17de eeuwse kunst een verantwoorde uitgave is. Niet alle cultuur is het beste af in een museum, er dient nog 'particuliere cultuur' over te blijven die bezoekers in hun oorspronkelijke omgeving kunnen zien, het familiehuis met de authentieke interieurs.

Hearing Tweede Kamer over Mecenaat, 2010

Naar aanleiding van het voornemen van toenmalig staatstecretaris Zijlstra van cultuur lichtte Steenbergen tijdens een hearing voor de cultuur-woordvoerders van de politieke partijen toe dat 'Mecenaat geen pinautomaat is' en dat paryiculiere giften de voorgenomen bezuinigingen van 25% op het totale jaarlijkse kunstbudget van het Rijk (200 van de 800 miljoen euro) niet zal kunnen compenseren. De hearing is af te spelen via www.tweedekamer.nl/commissies.

Commentaren en achtergrondartikelen in NRC en Vrij Nederland

Renée Steenbergen publiceert regelmatig columns en achtergrondartikelen  over actuele discussie in de kunst- en culturele wereld. Daarnaast publiceert zij ook grotere artikelen in het Cultureel Supplement van de NRC en in het opinieweekblad VN. Al deze stukken zijn te lezen via de link op de homepage van deze site, in de linkerkolom. 

Columnist voor het Vakblad Fondsenwerving: Geefmotieven

In het najaar van 2009 startte Renée een column over motivatie van donateurs en grote gevers. In een serie van vijf artikelen, die alle na publicatie op deze site te lezen zijn, behandelt zij achtereenvolgens Emotie, Verantwoordelijkheids- of plichtsgevoel, Een goed gevoel krijgen door geven, Zich onderscheiden door te geven en Onsterfelijkheid. 

Renée Steenbergen in Het Financieele Dagblad

29 augustus 2009, bijlage Persoonlijk:

Reportage "Achter de schermen bij het Rijksmuseum".

 

11 oktober 2008:
Openingsartikel bijlage Persoonlijk van het FD op 11 oktober 2008: de reportage Achter de schermen bij Het Muziektheater. Hierin licht zij Het Muziektheater als kunstbedrijf door en beschrijft hoe dit podium en productiehuis achter de schermen functioneert. Wist u dat hier jaarlijks bijna 60 miljoen euro omgaat? Lees het artikel op www.fd.nl

 

24 mei 2008:
Omslagartikel bijlage Persoonlijk op 24 mei 2008: De Nieuwe gevers. Lees het artikel op www.fd.nl

 

1 maart 2008:
Tefef-special 1 maart, artikel Renée Steenbergen: De macht van de verzamelaar. 

Verdere journalistieke loopbaan van Renée Steenbergen 1987-2008:


Medewerker van NRC Handelsblad. Aanvankelijk kunstcriticus, vanaf 2002 onderzoeksjournalist. Nieuwsberich¬ten, interviews, recensies, boekbe¬sprekingen, reportages, achtergrondartikelen en beschouwin¬gen voor het Cultu¬reel Supplement (eigen galerierubriek van 1987 tot 1997) en de kunstpagina's, de Boekenbijlage, en meer recent voor het Econo¬mie-katern en de Wetenschapsbijlage. 

 
Sinds 1989:
 
Kunstbeschouwelijke artikelen in bundels, monografieën en museumcatalogi. Zie verder bij Catalogi. Daarnaast leverde Renée Steenbergen journalistieke bijdragen aan diverse Nederlands- en Engelstalige kunsttijdschriften, oa. Archis, Flash Art, DutcH, Jong Holland, Kunstbeeld, Ons Erfdeel, het Veilingtijdschrift, De Witte Raaf, en het Russische cultuurtijdschrift Pinakotheke, naast bijdragen aan diverse bedrijfsbladen en het Vakblad Fondsenwerving.
 
Reportage over het Rijksmuseum in Het Financieele Dagblad van 28 en 29 augustus

Wat doen de 412 medewerkers van het Rijks in de 10 jaar dat het museum gesloten is? Een kijkje achter de schermen van Nederlands grootste museum voor kunst en geschiedenis.

 

 

Op 7 juni sprak Steenbergen in het programma Opium Radio over de crisis op de kunstmarkt en de effecten voor particuliere verzamelaars.

www.avro/radio/opium

 

 

"Begin een kunstcollectie". Onder die kop bracht NRC Next woensdag 18 februari 2009 een interview met onder anderen Renée Steenbergen over kunst verzamelen. Lees het artikel op www.nrcnext.nl/uitenthuis

 

Elsevier besteedt in de editie van 14 februari 2009 aandacht aan de collectie Kremer van 17de eeuwse kunst en interviewt Renée Steenbergen over het verzamelen van oude kunst.

 

Interview in Het Financieele Dagblad van 7 februari 2009 : Steenbergen spreekt zich uit vóór actieve besturen in de cultuursector, die zelf doneren en fondsen werven voor 'hun' kunstorganisatie. www.fd.nl

 

Onder de kop "Grillige Gevers" is Steenbergen geïnnterviewd in de Wegener-dagbladen van 30 januari 2009 over terugvallende kunstsponsoring: 'Zij stelt dat kunstinstellingen zich beter op individuele filantropen'. 

 

Haar column in het Vakblad Fondsenwerving van januari 2009 over Geef om Cultuur: "Laten we meer samenwerken in de kunstsector, zo staan we sterker, ook in tijden als deze"

 

Lees meer over deze artikelen >>

 

Renée Steenbergen geïnterviewd in NRC Handelsblad van 4 oktober 2008 over de gevolgen van de kredietcrisis voor kunstsponsoring. De NRC schrijft: "Steenbergen adviseert kunstinstellingen in haar boek De Nieuwe Mecenas om zich in de toekomst minder op bedrijven en meer op individuele filantropen te richten, die trouwere donateurs zijn omdat een gift voor hen niet primair een zakelijke, maar een emotionele zaak is". Lees het dit artikel "Het gaat in de kunst om relatief kleine bedragen" op www.nrc.nl

de Volkskrant publiceerde op 8 januari 2009 de meningen van enkele museumdirecties en van Renée Steenbergen als deskundige op het gebied van private geldstromen.

Onder de kop "Speel mee met de loterij en steun het museum" citeert de krant Steenbergen onder meer aldus: Steenbergen ziet de recente acties van musea als een typisch Nederlands verschijnsel: "Lange tijd bestond er wantrouwen tegenover het grootkapitaal, zoals dat in de jaren zestig heette. Nu doen musea een knieval voor het geld".

Lees dit artikel via www.devolkskrant.nl

 

 

 

Interviews met Steenbergen over Mecenaat:

Op 1 december 2018 gaf Het Financieele Dagblad een bijlage uit over Jonge Filantropen. Renée wordt daarin geïnterviewd over haar onderzoek naar Millennials (tot 40 jaar). Het hele interview kunt u lezen op de homepage van deze website, via de link "Lees meer' in de linker kolom.

 Op 24 november 2018 is Renée geïnterviewd in Elsevier Weekblad over haar bestuursfunctie van de 100-jarige Koninklijke Vereniging van Vrienden der Aziatische Kunst.

 Op 6 oktober 2018 bracht Elsevier Weekblad een special uit, terzake, over Mecenaat. Renée werd geïnterviewd over nieuwe gevers onder de kop "Ondernemers geven graag, maar blijven meebeslissen". De volledige tekst van dit interview kunt u lezen op de homepage van deze website, via de link "lees meer" in de linker kolom.

Dag van het Mecenaat: veel publiciteit

Voorafgaand aan het internationale symposium de Dag van het Mecenaat die Steenbergen organiseerde op 19 januari 2017 aan de Universiteit Utrecht, schreef zij op 18 januari een paginagroot artikel in de NRC met de kop 'Mecenaat is geen pinautomaat'.
Ook werd zij die dag geïnterviewd door de Volkskrant over het symposium en geefgedrag van Nederlanders. Alle publiciteit over de Dag kunt u lezen op de homepage in de linkerkolom, als u daar klikt op Lees meer

 

Steun bij ontwikkeling mecenaat is noodzaak

Op 31 mei 2012 maakte de staatssecretaris van Cultuur bekend dat hij een online platform wil oprichten voor particulieren met (fiscale) informatie over geven, en een desk Cultuurmecenaat om  kunstinstellingen op weg te helpen met de ontwikkelen van een netwerk van schenkers. Een nationale geefcampagne blijft hard nodig om deze initiatieven onder de aandacht te brengen bij Nederlandse burgers en hen aan te moedigen een bijdrage te leveren aan de instandhouding van de kunsten. Steenbergen pleitte hier al voor in haar boek De Nieuwe Mecenas uit 2008, en verwijst daarin naar de Engelse campagne Get Britain Giving.

 

Het boek De Nieuwe Mecenas kunt u bestellen via de knop Boeken op deze website.

 

Mecenaat op de agenda van Kunsten '92

 

De ledenvergadering van een van de grootste belangengroepen in de kunstsector, Kunsten '92 , werd half januari gewijd aan de urgentie om meer privaat geld te vinden voor de kunsten. Renée Steenbergen sprak in de Westergasfabriek over Zin en Onzin van het Mecenaat, waarover zij ook publiceert in de recente Nieuwsbrief van Kunsten '92 (december 2010). Aan bod kwamen actuele kwesties als: Hoe kunnen kunstorganisaties particuliere kunstliefhebbers het beste benaderen, wat kunnen zij hen bieden en wat mogen zij op reële gronden van hen verwachten?

Het artikel van Renée Steenbergen in de Nieuwsbrief van Kunsten '92, nr 1 van 2011, kunt u lezen via www.kunsten92.nl  

De Nieuwe Mecenas in de media:

Televisie- ,  Radio- en Kranteninterviews met Renée Steenbergen:

 

Op woensdag 15 september 2010 was Renée Steenbergen de hoofdgast van Theodor Holman in het radio- en internetprogramma Oba live. Hoe verhouden de subsidiërende overheid en particuliere schenkers zich tot elkaar?

Het interview van 22 minuten kan permanent bekeken worden via het archief van www.obalive.nl  

 

Eveneens op 16 oktober 2010 publiceerde de Belgische krant De Standaard een stuk over mecenaat voor De Muntschouwburg in Brusse, met een interview met Steenbergen over mecenaat.

Het stuk in De Standaard is te lezen via http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=OB30M1K5&word=bozar

 

28 november 2008:
Op vrijdag 28 november sprak Renée Steenbergen tijdens de Dag van de Belegger live op BNR Nieuwsradio over het belang van particuliere steun voor de kunsten en het initiatief Geef om Cultuur. BNR, 14.30 tot 14.50u.

 

2 juni 2008:
Op 2 juni zond BNR Newsradio een live debat van een uur uit naar aanleiding van de presentatie aldaar van De Nieuwe Mecenas. Bekijk en beluister hier de integrale filmregistratie van dit debat over het belang van particulier mecenaat voor de kunst en cultuur:
 

31 mei 2008:
Op 31 mei 2008 wijdde het actualiteiten-programma Nova een item aan De Nieuwe Mecenas.  Het onderdeel (ca 8 minuten) is hier afspeelbaar: Interview in Nova

Debat deel I
Debat deel II

 

21 mei 2008:
Op 21 mei 2008 publiceerde NRC Handelsblad een interview met Steenbergen over haar nieuwe boek: zie Interview in de NRC

 

19 juni 2008:
Op donderdag 19 juni zond de VPRO -radio in De Avonden een gesprek met Renée Steenbergen uit over haar nieuw boek De Nieuwe Mecenas en de noodzaak van een op te richten cenrum 'Geef om Cultuur', 20.00-21.00. Beluister het integrale interview op  www.radio6.nl  .

 

Artikelen over De Nieuwe Mecenas

NRC Handelsblad, 16 oktober 2010:  "Mecenas vult geen gaten in de begroting".

Te lezen via de linkerkolom op de homepage, als u Lees hier aanklikt.

 

 

NRC Handelsblad, 4 oktober 2008:
"Het gaat in de kunst om relatief kleine bedragen", over de gevolgen van de kredietcrisis voor kunstsponsoring. De NRC schrijft: 'Steenbergen adviseert kunstinstellingen in haar boek De Nieuwe Mecenas om zich in de toekomst minder op bedrijven en meer op individuele filantropen te richten, die trouwere donateurs zijn omdat een gift voor hen niet primair een zakelijke, maar een emotionele zaak is'.

 

Fem Business, 28 juni 2008:
"Artistiek geven". Fem schrijft: 'Nederlandse culturele instellingen missen de boot bij particuliere giften. Onderzoekster Renée Steenbergen wil een Centrum Geef om Cultuur instellen'.

 

HP /De Tijd:
"Geldschieters'. HP schrijf": 'Nu de overheid minder subsidie geeft aan de kunstsector, ontfermen gulle gevers zich over musea en veelbelovende kunstenaars. Bij de opkomst van het nieuwe mecenaat'.

 

Vakblad Fondsenwerving, juni/juli 2008:
"De cultuursector en de nieuwe mecenas". Interview met Renée Steenbergen. Het Vakblad schrijft: "Nu komt Renée Steenbergen opnieuw met een fascinerend boek, waarin ze een boeiend beeld geeft van de geschiedenis van het kunstmecenaat in Nederland, maar ook met een interessante schets voor de toekomst'.

 

Geassocieerde Persdiensten, 30 mei 2008:
"Gevraagd: een betrouwbare overheid voor de cultuur'. Interview met Renée Steenbergen: 'Mecenas wil goed voorbeeld van overheid'.

 

De Volkskrant, 22 mei 2008:
Publicist Renée Steenbergen: 'Kunst is weer hip'. Lees hier het interview >>

 

NRC Next, 22 mei 2008:
"Particulieren hebben geld. Het kunstmecenaat staat hier nog altijd in de kinderschoenen'.

 

NRC Handelsblad, 21 mei 2008:
"Bij particulieren valt geld te halen". Het kunstmecenaat staat in Nederland nog altijd in de kinderschoenen'. De NRC schrijft: Kunsthistorica Renée Steenbergen schreef een boek over mogelijkheden voor fondsenwerving voor en door musea in Nederland. Het interview is te lezen op de homepage van Renée Steenbergens site.